Nawigacja

Historia i kultura

W Gorzowskim Parku Krajobrazowym zasobami kultury materialnej są zarówno pojedyncze interesujące obiekty. Można podziwiać budynki folwarczne, jak i brukowane drogi, kościoły, cmentarze. Aby poznać świat, który już jest przeszłością warto odwiedzić, m.in. w północnej części Parku Danków. w Puszczy Gorzowskiej powstawały rozległe wsie, zajmujące się eksploatacją lasu i hutnictwem szkła np.: Łośno, Santoczno. 

Aby poznać historię i kulturę regionu, zapraszamy na wycieczkę po miejscowościach leżących na terenie parku...

Późnogotycki kościół w Chrapowie
Późnogotycki kościół w Chrapowie
STRZELCE KRAJEŃSKIE – leżące poza Parkiem 10-tysięczne miasto.

Mury obronne
Mury obronne w Strzelcach Krajeńskich
W latach 1700-700 p.n.e. te tereny zamieszkiwała ludność kultury łużyckiej, określana mianem Prasłowian. w wiekach VII-X żyły tu pomorskie plemiona Słowian. w X wieku istniała osada służebna, zamieszkała przez łuczników-strzelców (stąd nazwa miasta). Książę Wielkopolski Przemysław II w 1272 roku zniszczył wieś „Strzelcze” i pobliski zamek. Podczas próby odbicia spod panowania brandenburskiego, na tym miejscu powstało obwarowane miasto, na planie koła, przyjmując imię FRIEDEBERG – Spokojna Góra (1366r.).W 1402-1454 miasto należało do ziem Zakonu Krzyżackiego. Pierwsza wzmianka pisana o mieście pochodzi z roku 1286 i dotyczy aktu fundacyjnego klasztoru cystersów w pobliskim Bierzwniku. Działania wojenne w 1945 roku zrujnowały miasto w 80%, a wieloletnia odbudowa w stylu socrealistycznym tylko oszpeciła wielowiekowy pejzaż miejski. Tutaj urodzili się znani na terenie Niemiec artyści – malarze Noster i Reinhold Besler, malarz i grafik Anton Bartz, rzeźbiarz Max Dennert. Miasto położone jest przy dawnej drodze „nr 1” (tzw. ”Drodze Królów”), prowadzącej z Akwizgranu, przez Berlin i Gdańsk do rosyjskiego Nowogrodu.

Atrakcją miasta są dobrze zachowane mury obronne o długości 1640 metrów, zbudowane w latach 1272-1290, przy użyciu głazów narzutowych i zaprawy wapiennej z dodatkiem ptasich jaj, z 36 czatowniami, Bramą Młyńską i Basztą Więzienną.

Warto zobaczyć takie zabytki jak:
  • Kościół farny Najświętszej Marii Panny Królowej Różańca Świętego wzniesiony w drugiej połowie XIII wieku, spalony w 1945 roku, odbudowany w latach 1971-73;
  • Neoromański kościół św. Franciszka z Asyżu z 1928 roku;
  • Neorenesansowy ratusz miejski z II połowy XIX wieku.

Kościół w Wielisławicach
Kościół w Wielisławicach

WIELISŁAWICE – leżą poza Parkiem. Znajduje się tam klasycystyczny dwór z początku XIX wieku, kościół z około 1800 roku, który został gruntownie przebudowany w latach 1982-84 w nowoczesnym stylu.

WILANÓW – osada na obrzeżach Parku. Przy drodze do rezerwatu „Wilanów” rośnie pomnikowy dąb o obwodzie 620 cm, klon jawor 460 cm, i trzy żywotniki olbrzymie.

KŁODAWA – wieś gminna z osadami Mszaniec i Smolarki, leżąca poza Parkiem, na trasie z Gorzowa do Barlinka.

Wieś leżąca nad rzeczką Kłodawką i jeziorem Kłodawa (26 ha), niemiecka nazwa – KLADOW. Starosłowiańska nazwa pochodzi od „kłód”, z których zbudowano umocnienia osady. Zabudowa w kształcie owalnicy, która powstała nie później niż w XIII wieku. Pierwsza wzmianka o wiosce została zapisana w dokumentach historycznych 22 maja 1300 roku. Kolejna informacja o wsi pochodzi z księgi ziemskiej z 1337 roku. Przez pierwsze 300 lat istnienia była typową wsią rycerska, i aż po 1945 rok funkcjonowała w cieniu Mironic – cysterskich i elektorskich. w 1942-1945 istniał tu obóz dla jeńców wojennych.

W 1779 roku na miejscu starej świątyni zbudowano nowy kościół, który jednak nie dotrwał czasów obecnych. Dziś wznosi się kościół neogotycki z 1856-1860. Zobaczyć można dwór i budynek oficjalistów z XIX wieku, wiatrak drewniany typu Koźlak wzniesiony w XVIII-XIX wieku przy drodze do Mironic, czynny jeszcze w okresie międzywojennym. Przy drodze do Wojcieszyc istnieją współczesne zabudowania folwarku, który po II wojnie światowej został znacjonalizowany, a w latach 50-70 funkcjonował tam PGR Kłodawa. Do roku 1992 prosperowała tam Stacja Hodowli Roślin.

LIPY (LUBOCIESZ) – osada niedaleko Łośna, na terenie Parku.

Ośrodek wypoczynkowy nad jeziorem Lubie
Ośrodek wypoczynkowy nad jeziorem Lubie
Osada z leśniczówką i budynkiem Leśnej Stacji Dydaktycznej BGPK – ośrodkiem edukacji przyrodniczej. Dawna niemiecka nazwa – LÜBESEE MUHLE – pochodzi od młyna założonego w 1730 roku nad jeziorem Lubieszewsko. Ze spisu dóbr klasztoru mironickiego, z dnia 26 listopada 1589 roku wynika, że koło jeziora Lubie istniał domek myśliwski – KÜHLEN MORGEN.

ŁOŚNO – wieś sołecka leżąca w otulinie Parku, na północ od Gorzowa. Niegdyś była tu huta szkła, zbudowana w 1746 roku (pozostałość domu nr 67). Na wzgórzu wznosi się kościół z 1913 roku.

MARZĘCIN – MARIENSPRING – jedyna wieś dawnego powiatu gorzowskiego, która nie przetrwała ostatniej wojny, ulegając całkowitemu zniszczeniu w 1945 roku.

Pomnik w centrum nieistniejącej już wsi Marienspring
Pomnik w centrum nieistniejącej już wsi Marienspring
Pozostał po niej tylko pomnik i tablica informacyjna (przy drodze Kłodawa-Mironice-Kabatki). Ta mała wieś swoje znaczenie w regionie podkreślała istniejącą tam kuźnicą z wieloma obiektami. Budowę kuźnicy rozpoczęło państwo pruskie w 1782 roku, w celu pokrycia zapotrzebowania na blachę, pręty oraz kartacze. Ze względu na wysokie koszty kuźnicę sprzedano w 1835 roku wytwórcy papieru z Landsberga (obecnego Gorzowa Wlkp.). Był nim Ernst Gotthilf Rätsch, który przerobił ją na młyn papierniczy i nadał nazwę na cześć swej córki – Źródło Marii – Marienspring. Od 1860 roku do lat 30-tych XX wieku istniał tam młyn zbożowy. Od 1942 roku, po przebudowie, młyn służył jako mieszkanie dla robotników leśnych i szkoła jednoklasowa. w wyniku ofensywy Armii Czerwonej i walk z hitlerowcami, mieszkańców wypędzono a domy spalono i nigdy nie odbudowano.

RYBAKOWO – wieś leżąca w otulinie Parku, na północny zachód od Gorzowa.

Kościół w Rybakowie
Kościół w Rybakowie
Wieś powstała w związku z budową huty szkła, obecnie o zabudowie głównie letniskowej. Znajduje się tam kościół adoptowany z budynku straży pożarnej około 1930 roku.

 

 

 

SANTOCZNO – wieś leżąca w otulinie Parku, na północny zachód od Gorzowa, nad jeziorem Mrowinko Małe (23 ha).

Kościół w Santocznie
Kościół w Santocznie
Niemiecka nazwa ZANZHAUSEN wywodzi się od nazwy rzeki Santoczna (ZANZE), która wypływa z jeziora Mrowinko Małe. Pierwsze wzmianki o miejscowości pochodzą z dokumentów ze spisu dóbr mironickich z roku 1589. w spisie urzędowym cysterskich Mironic z 1685 roku, znaleźć można informację o młynie ZANZMÜHLE, na miejscu którego w drugiej połowie XVIII wieku wybudowano hutę żelaza (kuźnice powstały na osobiste polecenie Fryderyka II Wielkiego), czynną do 1945 roku. w 1785 roku odlano tutaj niektóre elementy pierwszej niemieckiej maszyny parowej (Feuermaschine). Produkowano tam również artyleryjskie pociski rozpryskowe „kartacze”, zwłaszcza po roku 1783 i w okresie walk Napoleona. Dawny magazyn huty przebudowano na kościół, który został przekształcony i powiększony w 1780-1782 roku.

DANKÓW – miejscowość leżąca poza Parkiem.

Ruiny mauzoleum rodziny von Brand w Dankowie
Ruiny mauzoleum rodziny von Brand w Dankowie
Wieś położona pomiędzy dwoma jeziorami: Dankowskim Wielgim i Jeziorem Kinołęka (potocznie zwanym Dankowskim Małym), na trasie łączącej Barlinek ze Strzelcami Krajeńskimi. Nazwa miejscowości pochodzi od niemieckiego słowa TANKOW. Historyczne znaczenie miejscowości podkreśla zespół budynków folwarcznych z XIXw., wybudowany w stylu neogotyckim. w tym samym stylu we wsi zachował się kościół z ok. 1840r. Przy południowym brzegu jeziora można podziwiać ruiny mauzoleum rodziny von Brand z około 1859r. Nad brzegiem jeziora rośnie ponad 500-letni dąb o obwodzie 730 cm.